วันอังคารที่ ๒๘ ตุลาคม ๒๕๖๘ เวลา ๐๙.๐๐ น. นางอุดมพร เอกเอี่ยม ผู้อำนวยการสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ พร้อมด้วยผู้บริหาร ข้าราชการ และเจ้าหน้าที่ เข้าร่วมกิจกรรมจิตอาสาบำเพ็ญสาธารณประโยชน์ และบำเพ็ญสาธารณกุศล เนื่องในวันนวมินทรมหาราช ๑๓ ตุลาคม ๒๕๖๘ และวันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม ๒๕๖๘ กิจกรรมประกอบด้วยการดักเก็บจอกแหน และวัชพืชต่าง ๆ ในคลองรอบนอก ถนนพุทธมณฑล สาย ค 
ก่อนเริ่มกิจกรรม ผู้อำนวยการสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ นำคณะผู้บริหาร ข้าราชการ และเจ้าหน้าที่ ยืนสงบนิ่งแสดงความอาลัยต่อการเสด็จสวรรคตของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ด้วยความสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณอันหาที่สุดมิได้ 

การนี้ นางอุดมพร เอกเอี่ยม กล่าวว่า การจัดกิจกรรมในวันนี้ เป็นโอกาสอันสำคัญที่พวกเราจะได้ร่วมกันแสดงออกถึงความจงรักภักดี และสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณของทั้งสองพระองค์ ผ่านการทำความดีด้วยจิตอาสา เพื่อสังคมและส่วนรวม โดยร่วมกันดำเนินกิจกรรม การดักเก็บจอกแหน และวัชพืชต่าง ๆ ในคลองรอบนอก ถนนพุทธมณฑล สาย ค เพื่อพัฒนาแหล่งน้ำคูคลอง ของพุทธมณฑลให้มีระบบไหลเวียนของน้ำที่ดี สร้างสภาพแวดล้อมที่สะอาด สวยงาม และรองรับการพัฒนาพุทธมณฑลให้เป็นศูนย์กลางทางพระพุทธศาสนา เป็นการแสดงพลังความสามัคคี ความเสียสละ และความจงรักภักดี

"สังเวชนียสถาน ตำบลปฐมเทศนา เป็นหนึ่งในสังเวชนียสถาน ๔ ตำบลที่สร้างขึ้นเพื่อเป็นพุทธานุสรณียสถานตามแผนแม่บทการจัดสร้างพุทธมณฑล ซึ่งให้จำลองตำบลสถานที่พระพุทธองค์ประสูติ ตรัสรู้ แสดงปฐมเทศนา และปรินิพพาน สำหรับพุทธบริษัทมีโอกาสกราบนมัสการ ศึกษาพุทธประวัติ และระลึกถึงพระพุทธคุณ ได้อย่างสะดวกเป็นประจำตามกำลังศรัทธา โดยไม่จำเป็นต้องเดินทางไปยังต่างประเทศ กำหนดสร้างขึ้นบริเวณขวาซ้ายและหลังองค์พระประธานพุทธมณฑล อนุโลมตามทิศทางที่เกิดเหตุการณ์สำคัญในพุทธประวัติ ณ ประเทศเนปาลและอินเดีย มีพื้นที่ตำบลละ ๔๘ ไร่ รายล้อมด้วยอุทยานตลอดจนลำธารจำลองแม่น้ำและบรรยากาศในพุทธประวัติ ตกแต่งด้วยไม้ยืนต้น ไม้ดอก ไม้ใบ ที่เกี่ยวเนื่องกับประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนาอย่างร่มรื่นสวยงาม"

ดวงตราสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ

อธิบาย ตรานี้ใช้ธรรมจักรบนฐานดอกบัว เรียกว่า "ไตรรัตนจักร" (กงล้อ คือ พระรัตนตรัย) เป็นสัญลักษณ์แทนพระรัตนตรัย คือ
(1) ดอกบัวแทนพระพุทธเจ้า ดังพระบาลีในเถรคาถาว่า "พระพุทธเจ้าทรงอุบัติขึ้นในโลก แต่ไม่ติดในโลกีวิสัย ดุจดอกบัวเกิดในน้ำแต่ไม่เปียกน้ำ (ขุ.เถร. 26/388)
(2) ดอกบัวแทนพระอริยสงฆ์ ดังพุทธวจนะในธรรมบทว่า "ดอกบัวเกิดที่กองขยะที่เขาทิ้งไว้ข้างทางใหญ่ มีกลิ่นหอมรื่นรมย์ใจฉันใด ท่ามกลางมหาชนผู้โง่เขลา เป็นดุจสิ่งปฏิกูล พระสาวกของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ย่อมรุ่งโรจน์ด้วยปัญญาฉันนั้น" (ขุ.ธ. 25-59)
(3) ดอกบัวมี 7 กลีบ เป็นสัญลักษณ์แทนดอกบัว 7 ดอก ที่เกิดขึ้นรองรับพระบาทของเจ้าชายสิทธัตถะเมื่อคราวประสูติ หรือสัญลักษณ์แทนโพชฌงค์ 7
(4) ธรรมจักร เป็นสัญลักษณ์แทนพระธรรม คือ อริยสัจสี่ อันเป็นแก่นของพระพุทธศาสนา ที่ทรงแสดงในวันเพ็ญเดือน 8 วันที่พระรัตนตรัยครบสมบูรณ์
(5) ซี่ธรรมจักร 12 ซี่ เป็นสัญลักษณ์แทนการรู้แจ้งอริยสัจแต่ละข้อด้วยญาณ ทั้ง 3 (สัจจญาณ, กิจจญาณ, และกตญาณ) (3x4 = 12)
(6) พระบาลีในธัมมจักรกัปปวัตตนสูตรว่า
ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติตํ อปฺปฏิวตฺติยํ = กงล้อคือพระธรรม
อันพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงหมุนไปแล้ว ไม่มีใครหมุนกลับได้

ศ. พิเศษเสฐียรพงษ์ วรรณปก ราชบัณฑิต
29 ตุลาคม 2545